GPSTR since notes:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿನ ಶಾಖ ಮತ್ತು ಮಸೂರಗಳು ಬಗ್ಗೆ ನೋಟ್ಸ್

 

GPSTR since notes: ಶಾಖ ಎಂದರೇನು?

ಶಾಖವು ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದಾಗ, ಶಾಖವು ಸಹಜವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಯ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ವಸ್ತುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದೇ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ಈ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಿಸಿ ಚಹಾವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಹಾದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಖ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

GPSTR since notes:ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಶಾಖದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ಉಷ್ಣತೆ (Temperature) ಎಂದರೆ ಒಂದು ವಸ್ತು ಎಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ತಣ್ಣಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ. ಇದನ್ನು ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಸ್ತುವಿನ ಕಣಗಳ ಸರಾಸರಿ ಚಲನಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಶಾಖ (Heat) ಎಂದರೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ಶಕ್ತಿ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದೇ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಕೆಟ್ ನೀರು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಟ್ಯಾಂಕ್ ನೀರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ಎರಡರ ಉಷ್ಣತೆ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ.

ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಮಾಪಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ – °C

ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ – °F

ಕೆಲ್ವಿನ್ – K

SI ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯ ಮೂಲ ಘಟಕ ಕೆಲ್ವಿನ್ (K).

ನೀರಿನ ಘನೀಕರಣ ಬಿಂದು ಸುಮಾರು 0°C ಅಥವಾ 273 K, ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದು ಸುಮಾರು 100°C ಅಥವಾ 373 K.

ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ:

K = °C + 273

ಎಂಬ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

GPSTR since notes:ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳು

ಶಾಖವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಹನ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

a) ವಹನ (Conduction)

ಘನ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಹನದ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲೋಹಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥದ ಕಣಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಕಂಪನದ ಮೂಲಕ ಶಾಖವು ಒಂದು ಕಣದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಣಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತಮ ಶಾಖವಾಹಕಗಳು: ತಾಮ್ರ, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದ ಲೋಹಗಳು.

ಕಳಪೆ ಶಾಖವಾಹಕಗಳು: ಮರ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ರಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ.

ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಹಿಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮರ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

b) ಸಂವಹನ (Convection)

ದ್ರವ ಮತ್ತು ಅನಿಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂವಹನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಬಿಸಿಯಾದ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಅನಿಲದ ಕಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ತಣ್ಣನೆಯ ಕಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ನಿರಂತರ ಚಲನೆ ಉಂಟಾಗಿ ಸಂವಹನ ಪ್ರವಾಹ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನೀರನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಟರ್ ಬಳಸುವಾಗ ಸಂವಹನವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಗಾಳಿ ಕೂಡ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿಂತ ಬೇಗ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಬೇಗ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಷ್ಣತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

c) ವಿಕಿರಣ (Radiation)

ಯಾವುದೇ ಭೌತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಶಾಖವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ತರಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಡುವುದನ್ನು ವಿಕಿರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಶಾಖ ತಲುಪುವುದು ವಿಕಿರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾತವಿದ್ದರೂ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖ ಭೂಮಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ. ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹೊಳೆಯುವ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಆರಾಮದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವುದೂ ಶಾಖದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

GPSTR since notes ಶಾಖದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಶಾಖವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಸಂಕುಚನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಕುಚನೆ

ಬಹುತೇಕ ವಸ್ತುಗಳು ಬಿಸಿಯಾದಾಗ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಣ್ಣಗಾದಾಗ ಸಂಕುಚಿಸುತ್ತವೆ. ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಕಣಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ವಸ್ತುವಿನ ಗಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ:

ಅನಿಲಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ > ದ್ರವಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ > ಘನಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಇದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣಾ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಬಿಸಿಯಾದಾಗ ವಸ್ತುಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಜಾಗ ಒದಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ

ಶಾಖವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು:

ಘನ → ದ್ರವ = ಕರಗುವಿಕೆ

ದ್ರವ → ಅನಿಲ = ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕುದಿಯುವಿಕೆ

ದ್ರವ → ಘನ = ಘನೀಕರಣ

ಅನಿಲ → ದ್ರವ = ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ

ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ದ್ರವದ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದು ವಿವಿಧ ಉಷ್ಣತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.

ಕುದಿಯುವಿಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ಉಷ್ಣತೆ ತಕ್ಷಣ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಪ್ತ ಶಾಖ (Latent Heat) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ಶಾಖಮಾಪನ ಸಾಧನಗಳು

ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್

ಮಾನವನ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನವೇ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸುಮಾರು 35°C ರಿಂದ 42°C.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಪಾದರಸವು ತಕ್ಷಣ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಇಳಿಯದೆ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಓದಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್

ವಿವಿಧ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ -10°C ರಿಂದ 110°C ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಥರ್ಮಾಮೀಟರ್‌ಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸೆನ್ಸರ್ ಮೂಲಕ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದರಿಂದ ಪಾದರಸದ ಸಾಧನಗಳಿಗಿಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ.

ಮಸೂರಗಳು (Lenses)

ಮಸೂರ ಎಂದರೇನು?

ಗಾಜು ಅಥವಾ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವಕ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ಸಾಧನವನ್ನು ಮಸೂರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಸೂರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕು ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ಅದರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನ ಕಾರಣ.

ಮಸೂರಗಳ ವಿಧಗಳು

ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

a) ಪೀನ ಮಸೂರ (Convex Lens)

ಪೀನ ಮಸೂರದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು ಅಂಚುಗಳು ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಮಸೂರ (Converging Lens) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇದರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸಮಾನಾಂತರ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಂತರ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಆ ಬಿಂದುವನ್ನು ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಫೋಕಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೀನ ಮಸೂರದ ಬಳಕೆಗಳು:

ಭೂತಗನ್ನಡಿ

ಕ್ಯಾಮೆರಾ

ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್

ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ

ಕೆಲವು ದೂರದರ್ಶಕಗಳು

ದೂರ ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕನ್ನಡಕ

ವಸ್ತುವನ್ನು ಮಸೂರದಿಂದ ಯಾವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೀನ ಮಸೂರವು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

b) ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ (Concave Lens)

ನಿಮ್ನ ಮಸೂರದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ತೆಳ್ಳಗಿದ್ದು ಅಂಚುಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಚದುರಿಸುವ ಮಸೂರ (Diverging Lens) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಮಾನಾಂತರ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಇದರ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಅವು ಚದುರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ನಿಮ್ನ ಮಸೂರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರ, ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆ:

ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕನ್ನಡಕ

ಕೆಲವು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸಾಧನಗಳು

ಕೆಲವು ದೂರದರ್ಶಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು

ಮಸೂರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು

ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರ

ಮಸೂರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಬಿಂದುವನ್ನು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಫೋಕಸ್

ಮಸೂರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಸಮಾನಾಂತರ ಕಿರಣಗಳು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಂತರ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ನಾಭಿ ಬಿಂದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಿಮ್ನ ಮಸೂರದಲ್ಲಿ ಕಿರಣಗಳು ಆ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ನಾಭಿ ದೂರ

ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನಾಭಿ ಬಿಂದುವಿನವರೆಗಿನ ದೂರವನ್ನು ನಾಭಿ ದೂರ (Focal Length) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಸೂರದ ವಕ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅದರ ನಾಭಿ ದೂರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಅಕ್ಷ

ಮಸೂರದ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಂದುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನೇರ ರೇಖೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಅಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ವಿಧಗಳು

ನಿಜ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ: ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ: ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮಸೂರದ ಪಾತ್ರ

ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಫಟಿಕ ಮಸೂರವು ಪೀನ ಮಸೂರದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬೆಳಕನ್ನು ರೆಟಿನಾದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ರೆಟಿನಾದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಕೋಶಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಮೆದುಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಮಗೆ ವಸ್ತುಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಣ್ಣಿನ ಸಿಲಿಯರಿ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಮಸೂರದ ಆಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹತ್ತಿರ ಮತ್ತು ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವಸಾಮಾವೇಶ (Accommodation) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಮಸೂರ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೆಳ್ಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ಹತ್ತಿರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಮಸೂರ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ.

GPSTR since notes:ಪ್ರಮುಖ ದೃಷ್ಟಿದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ

ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿದೋಷ (Myopia)

ಈ ದೋಷವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಸ್ತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ರೆಟಿನಾದ ಮುಂದೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪರಿಹಾರ: ನಿಮ್ನ ಮಸೂರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೂರ ದೃಷ್ಟಿದೋಷ (Hypermetropia)

ಈ ದೋಷವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಲು ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ರೆಟಿನಾದ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪರಿಹಾರ: ಪೀನ ಮಸೂರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೆಸ್ಬಯೋಪಿಯಾ

ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪೀನ ಮಸೂರ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕನ್ನಡಕ ಬಳಸಬಹುದು. ಹತ್ತಿರ ಮತ್ತು ದೂರದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಕ್ತಿಯ ಮಸೂರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಬೈಫೋಕಲ್ ಕನ್ನಡಕ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಸ್ಟಿಗ್ಮ್ಯಾಟಿಸಂ

ಕಾರ್ನಿಯಾದ ವಕ್ರತೆ ಸಮವಾಗಿರದ ಕಾರಣ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷವನ್ನು ಅಸ್ಟಿಗ್ಮ್ಯಾಟಿಸಂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಿಹಾರ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಲಿಂಡ್ರಿಕಲ್ ಮಸೂರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

GPSTR since notes:ದಿನನಿತ್ಯದ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಮಸೂರಗಳ ಬಳಕೆ

ಕ್ಯಾಮೆರಾ

ಕ್ಯಾಮೆರಾದಲ್ಲಿ ಪೀನ ಮಸೂರವು ಬೆಳಕನ್ನು ಸೆನ್ಸರ್ ಅಥವಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ.

ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ

ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪೀನ ಮಸೂರಗಳಾದ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟಿವ್ ಮತ್ತು ಐಪೀಸ್ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ದೂರದರ್ಶಕ

ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳಿಂದ ಬರುವ ಬೆಳಕನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ದೂರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪೀನ ಮಸೂರ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.

ಭೂತಗನ್ನಡಿ

ಪೀನ ಮಸೂರವನ್ನು ಭೂತಗನ್ನಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ವಸ್ತುವನ್ನು ನಾಭಿ ದೂರದ ಒಳಗೆ ಇರಿಸಿದಾಗ ದೊಡ್ಡದಾದ, ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್

ಪೀನ ಮಸೂರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಚಿಕ್ಕ ಚಿತ್ರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು

ಶಾಖವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳು – ವಹನ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ.

ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಶಾಖ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದ ಪದಗಳಲ್ಲ.

ಬಿಸಿಯಾದಾಗ ಬಹುತೇಕ ವಸ್ತುಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.

ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತ ಶಾಖದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮುಖ್ಯ.

ಪೀನ ಮಸೂರವು ಬೆಳಕನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿಮ್ನ ಮಸೂರವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿದೋಷಕ್ಕೆ ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೂರ ದೃಷ್ಟಿದೋಷಕ್ಕೆ ಪೀನ ಮಸೂರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಣ್ಣಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಮಸೂರವು ಬೆಳಕನ್ನು ರೆಟಿನಾದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಿರಣ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.